Wieczorem masz godzinę na książkę i ochotę na zagadkę, która nie zamieni się po kilku rozdziałach w sam pościg za kolejnym zwrotem akcji? Wśród polskich autorów kryminałów znajdziesz zarówno szybkie thrillery, jak i powieści, w których śledztwo odsłania sekrety całej społeczności, choć wybór nazwiska nie zawsze wystarcza, by trafić w swój nastrój.

Dobry wybór zaczyna się od rodzaju napięcia, którego szukasz
- Remigiusz Mróz sprawdzi się, gdy masz ochotę na szybkie tempo i serię z wyrazistym bohaterem.
- Wojciech Chmielarz łączy śledztwo z napięciem psychologicznym i relacjami między bohaterami.
- Marek Krajewski przenosi kryminalną intrygę w historyczne realia, a Sławek Gortych mocno osadza ją w Karkonoszach.
- Olga Rudnicka i Alek Rogoziński to propozycje, gdy mroczny nastrój ma ustąpić miejsca humorowi.
- W danych o rynku wydawniczym za 2023 rok 60% powieści sensacyjno-kryminalnych stanowiły książki polskich autorów.
Tempo i psychologia prowadzą do różnych półek
Jedna książka pędzi od sceny do sceny, druga każe podejrzliwie patrzeć na zwyczajne rozmowy. Remigiusz Mróz to dobry trop, jeśli lubisz dynamiczną fabułę i chcesz wracać do znanych postaci: możesz zacząć od cyklu z Joanną Chyłką albo komisarzem Forstem.
Przy Wojciechu Chmielarzu ciężar często przesuwa się z samego „kto zabił?” na ludzi, ich wybory i napięcia ukryte pod codziennością. „Żmijowisko” będzie dobrym wejściem w ten bardziej psychologiczny ton, podczas gdy seria o komisarzu Jakubie Mortce daje punkt zaczepienia osobom szukającym policyjnego śledztwa. Uważam, że to właśnie różnica w rodzaju napięcia, a nie ranking popularności, najlepiej pomaga wybrać pierwszą książkę.
Jeśli interesuje cię motyw zbrodni i praca profilerów, sprawdź Katarzynę Bondę, na przykład cykl z Saszą Załuską. Gdy wolisz rozbudowaną społeczność i sekrety małego miasteczka, naturalnym wyborem będzie „Lipowo” Katarzyny Puzyńskiej; seria daje więcej miejsca na życie mieszkańców niż thriller skupiony na jednym sprawcy.
W kryminale miejsce potrafi grać rolę podejrzanego
Czasem zostaje w pamięci nie nazwisko detektywa, lecz ulica, hotel albo schronisko, w którym wszystko zaczęło się komplikować. Marek Krajewski buduje historyczne kryminały wokół dawnego Breslau i postaci Eberharda Mocka, a jego książki pasują do lektury, w której miejska atmosfera jest równie gęsta jak sama intryga.
Inny rodzaj lokalnego kolorytu znajdziesz u Sławka Gortycha. Karkonoska Seria Kryminalna splata zagadkę z historią górskich schronisk, więc dobrze sprawdzi się, gdy lubisz, by krajobraz i przeszłość miejsca stopniowo odsłaniały kolejne tropy. Dla odmiany Zygmunt Miłoszewski w trylogii z prokuratorem Teodorem Szackim mocniej łączy kryminalną fabułę z tematami społecznymi i historią.
Te nazwiska pomagają wybrać nie tylko autora, ale też scenerię na wieczór: przedwojenne miasto, współczesną społeczność albo górski pejzaż z przeszłością. Jeśli żadna z tych opraw nie pasuje, pozostaje jeszcze zmiana tonu na lżejszy.
Humor i mrok to dwa skrajne końce polskiego kryminału
Po ciężkim dniu możesz chcieć zagadki bez przytłaczającego klimatu. Wtedy sięgnij po Olgę Rudnicką albo Alka Rogozińskiego, którzy piszą komedie kryminalne: zbrodnia pozostaje częścią fabuły, ale ton jest lżejszy, a absurd i pomyłki bohaterów rozbrajają napięcie.
Na drugim biegunie są książki Maxa Czornyja, utrzymane w znacznie ciemniejszym nastroju, oraz mocne thrillery psychologiczne. Prawdę mówiąc, przy takim wyborze opis wydawcy bywa ważniejszy niż sama etykieta „kryminał”: sprawdź, czy masz ochotę na humor, niepokój, czy brutalniejszą opowieść, zanim kupisz kolejną część serii.
Dane o książkach pokazują mocną pozycję polskich twórców
Polskie nazwiska nie są niszowym dodatkiem do półki z kryminałami. W publikacji Biblioteki Narodowej o literaturze sensacyjno-kryminalnej w 2023 roku podano, że polscy autorzy odpowiadali za 60% odnotowanych powieści z tego gatunku, wobec 29% dekadę wcześniej. Raport wskazał też, że wśród najczęściej odnotowywanych autorów znaleźli się Remigiusz Mróz z 22 tytułami, Max Czornyj z 13 oraz Marek Stelar i Alek Rogoziński po 12.
To zestawienie dotyczy liczby tytułów otrzymanych przez Bibliotekę Narodową, a nie sprzedaży ani oceny jakości. Dla osoby stojącej przed półką oznacza jednak szeroki wybór: obok głośnych nazwisk są autorzy z innym tempem, scenerią i skalą opowieści. Nie trzeba więc zaczynać od najdłuższej serii, by znaleźć coś dla siebie.
Od czego zacząć, gdy nadal nie masz pewności
Raport o lekturach Polaków pokazuje, że przywiązanie do konkretnego nazwiska często idzie w parze z wybieraniem całej serii. W „Stanie czytelnictwa książek w Polsce w 2024 roku” Biblioteki Narodowej wymieniono między innymi Remigiusza Mroza, Katarzynę Bondę, Marcela Mossa i Wojciecha Chmielarza, a także kryminały obyczajowe, komedie kryminalne i powieści osadzone w konkretnych regionach. Jeśli chcesz uniknąć zobowiązania wobec wielotomowego cyklu, zacznij od powieści zamkniętej, takiej jak „Żmijowisko”.
Przy wyborze kieruj się prostym rozróżnieniem: szybka akcja prowadzi do Mroza, psychologiczne napięcie do Chmielarza, historyczna atmosfera do Krajewskiego, a humor do Rudnickiej lub Rogozińskiego. Gdybym miał wskazać jeden bezpieczny pierwszy krok dla osoby niezdecydowanej, wybrałbym pojedynczą, zamkniętą powieść zamiast wielotomowej serii: łatwiej sprawdzisz, czy odpowiada ci styl autora, zanim wejdziesz w dłuższe śledztwo.